#AkademiaAutomatyki

23 Październik 2026
Czym mierzyć lepkość w przemyśle?
Do pomiaru lepkości w warunkach przemysłowych stosuje się zarówno urządzenia laboratoryjne, jak i przemysłowe systemy pomiarowe. W wielu zakładach szeroko wykorzystywane są wiskozymetry rotacyjne oraz kapilarne. Mają one jednak jedną wadę - pomiar wykonywany jest na pobranej próbce, co oznacza opóźnienie pomiędzy wystąpieniem zmiany w procesie a uzyskaniem wyniku. Znacznie korzystniejsze jest stosowanie wiskozymetrów procesowych wykorzystujących technologię rezonansową. Wiskozymetry rezonansowe realizują ciągły pomiar bezpośrednio w medium procesowym, bez pobierania próbek i bez opóźnień charakterystycznych dla badań laboratoryjnych. Dzięki temu umożliwiają natychmiastowe wykrywanie zmian lepkości medium oraz bieżącą regulację procesu.

Dlaczego laboratoryjny pomiar lepkości nie zawsze wystarcza?
Laboratoryjny pomiar lepkości dostarcza wiarygodnych danych jakościowych, jednak nie pokazuje zmian zachodzących w instalacji w czasie rzeczywistym. W badaniach laboratoryjnych konieczne jest pobranie próbki, dostarczenie jej do laboratorium oraz wykonania analizy. Oznacza to, że między wystąpieniem zmiany procesowej a otrzymaniem wyniku pomiaru może upłynąć od kilku do kilkudziesięciu minut. Opóźniona informacja może skutkować wyprodukowaniem znacznej ilości materiału niespełniającego wymagań jakościowych. W procesach polimeryzacji, mieszania, dozowania dodatków, produkcji żywic czy w procesach spożywczych kilka lub kilkadziesiąt minut opóźnienia może oznaczać wytworzenie partii materiału niespełniającej wymagań jakościowych. Dlatego nowoczesne zakłady coraz częściej monitorują lepkość w sposób ciągły, analogicznie do temperatury, ciśnienia czy przepływu.
Brak ciągłego monitoringu może prowadzić do:
• wzrostu ilości odpadu produkcyjnego,
• zwiększonego zużycia energii,
• nadmiernego zużycia surowców,
• wydłużenia czasu reakcji operatora,
• ryzyka przestoju instalacji.
Warto przy tym zaznaczyć, że ze względów na wymogi systemów zarządzania jakością pomiary laboratoryjne nadal stanowią podstawową metodę analizy lepkości. Jednocześnie konieczność posiadania aktualnych danych w czasie rzeczywistym sprawia, że wiele zakładów wykorzystuje pomiar lepkości online jako uzupełnienie kontroli laboratoryjnej.

Jak działa wiskozymetr rezonansowy?
Wiskozymetr rezonansowy wykorzystuje metodę oscylacyjną. Element pomiarowy jest wprawiany w kontrolowane drgania, a analiza stopnia ich tłumienia przez medium pozwala wyznaczyć lepkość cieczy. W przypadku serii Hydramotion XL czujnik umieszczony jest bezpośrednio w medium procesowym. Powierzchnia czujnika wykonuje mikrooscylacje, a elektronika analizuje energię pochłanianą przez ciecz. Im większa lepkość medium, tym większe tłumienie drgań. Na podstawie tej zależności wyznaczana jest wartość lepkości.
Najważniejsze cechy technologii rezonansowej:
- bezpośredni montaż w procesie,
- pomiar bez pobierania próbek,
- ciągła praca 24/7,
- brak ruchomych części mechanicznych,
- możliwość integracji z automatyką procesową,
- odporność na trudne warunki przemysłowe.

Dlaczego technologia rezonansowa sprawdza się w trudnych procesach przemysłowych?
Pomiar lepkości należy do najbardziej wymagających pomiarów fizykochemicznych. Na wynik wpływają między innymi temperatura medium, skład produktu, obecność pęcherzyków gazu oraz inne warunki aplikacyjne.tu własnie wkracza wiskozymetry rezonansowe, których metoda pomiaru nie jest zależna od wielkości zbiornika ani średnicy rurociągu, a obecność pęcherzyków gazu lub powietrza nie zakłóca wyniku pomiarowego.
W praktyce oznacza to możliwość prowadzenia pomiaru:
- w zbiornikach procesowych,
- na kolanach rurociągów,
- w liniach dozowania,
- w środowiskach agresywnych chemicznie,
- w aplikacjach wysokotemperaturowych.

Jakie korzyści daje ciągły pomiar lepkości online?
Ciągły pomiar lepkości pozwala wykorzystywać lepkość jako bieżący wskaźnik jakości procesu technologicznego. Zmiana lepkości często pojawia się wcześniej niż zmiana innych parametrów jakościowych produktu. Z tego powodu pomiar lepkości może pełnić funkcję wczesnego ostrzegania przed problemami procesowymi.
Monitoring lepkości online umożliwia:
- wykrywanie zmian stężenia składników,
- identyfikację nieprawidłowego przebiegu reakcji chemicznych,
- kontrolę skuteczności dozowania dodatków,
- ocenę jakości surowców,
- automatyczną regulację parametrów procesu.
Kluczową cechą systemów online jest możliwość integracji danych z systemami sterowania, dzięki czemu pomiar lepkości może stać się elementem automatycznej pętli regulacji. Lepkościomierze online przekazują dane bezpośrednio do systemów PLC, DCS lub SCADA, umożliwiając nadzór nad procesem i szybką reakcje na pojawiające się odchylenia lepkości mierzonego medium.
Istotne parametry wybranych wiskozymetrów rezonansowych:

Ciągły pomiar lepkości znajduje zastosowanie w wielu branżach przemysłowych.
Najczęstsze aplikacje obejmują:
- przemysł chemiczny,
- petrochemię,
- produkcję polimerów,
- produkcję farb i lakierów,
- przemysł spożywczy,
- farmację,
- kosmetykę,
• recykling tworzyw sztucznych.
Szczególnie duże znaczenie pomiar lepkości ma w procesach, w których lepkość jest związana z postępem reakcji chemicznej lub parametrami gotowego produktu.

Kiedy warto wdrożyć wiskozymetr procesowy?
Wdrożenie wiskozymetru procesowego warto rozważyć wtedy, gdy wyniki laboratoryjne pojawiają się zbyt późno, aby skutecznie korygować proces. Dotyczy to przede wszystkim instalacji, w których zmiany lepkości bezpośrednio wpływają na jakość produktu, wydajność produkcji lub zużycie surowców.
Z naszych doświadczeń wynika, że zakłady prowadzące pomiar lepkości online zyskują dzięki niemu:
- stabilizację parametrów produkcyjnych,
- ograniczenie ilości braków jakościowych,
- automatyzację kontroli procesu,
- skrócenie czasu reakcji operatorów,
- lepszą przewidywalność procesu technologicznego.

Dobór technologii
Dobór technologii pomiaru lepkości powinien być zawsze poprzedzony analizą właściwości medium, warunków procesowych oraz wymagań systemu automatyki. Odpowiednio dobrany wiskozymetr procesowy pozwala nie tylko prowadzić wiarygodny pomiar, ale również skutecznie wspierać stabilizację procesu, kontrolę jakości i ograniczanie strat produkcyjnych. W przypadku wymagających aplikacji warto skorzystać ze wsparcia doświadczonych inżynierów, którzy pomogą dobrać właściwą technologię pomiarową, określić optymalną lokalizację montażu czujnika oraz zweryfikować możliwości integracji z istniejącą infrastrukturą sterowania.











