#AkademiaAutomatyki

17 Listopad 2026
Pomiar gazów suchych – pomiar punktu rosy czy wilgotność względna?
Odpowiedź jest jednoznaczna: w gazach suchych należy mierzyć punkt rosy, a nie wilgotność względną. Wynika to z fizycznych ograniczeń czujników %RH przy bardzo niskiej zawartości pary wodnej. Poniżej około 5% RH klasyczne przetworniki wilgotności tracą użyteczność procesową, podczas gdy przetworniki punktu rosy pozwalają na precyzyjną kontrolę suchości medium. W wielu zakładach przemysłowych nadal spotyka się sytuacje, w których do kontroli osuszonych gazów wykorzystywane są standardowe przetworniki wilgotności względnej. Problem pojawia się wtedy, gdy wymagany poziom suchości odpowiada wartościom punktu rosy rzędu -40°C, -60°C lub nawet niższym. W takich warunkach parametrem technicznie użytecznym staje się temperatura punktu rosy (Td), ponieważ pozwala jednoznacznie określić zawartość wilgoci w gazie i ograniczyć ryzyko awarii instalacji.

Dlaczego wilgotność względna nie sprawdza się w pomiarze gazów suchych?
Wilgotność względna (%RH) określa stosunek aktualnej zawartości pary wodnej do maksymalnej ilości wilgoci, jaką gaz może utrzymać przy danej temperaturze. Parametr ten jest silnie zależny od temperatury medium, dlatego jego interpretacja w bardzo suchych gazach staje się problematyczna. Wraz ze spadkiem zawartości wody w medium maleje również wartość RH. W obszarze poniżej około 5% RH nawet niewielka niepewność czujnika może stanowić znaczną część mierzonej wartości. W konsekwencji uzyskany wynik przestaje być wystarczająco dokładny do sterowania procesem. Przykładowo:
• punkt rosy -40°C Td odpowiada około 0,81% RH przy temperaturze 20°C,
• punkt rosy -60°C Td odpowiada około 0,08% RH przy temperaturze 20°C,
• standardowy przetwornik klimatyczny posiada dokładność na poziomie około ±2,5% RH.
Oznacza to, że klasyczny czujnik wilgotności nie jest w stanie wiarygodnie kontrolować tak niskich wartości wilgoci.
Czym jest punkt rosy i dlaczego lepiej opisuje suchość gazu?
Temperatura punktu rosy (Td) oznacza temperaturę, do której należy schłodzić gaz, aby osiągnąć stan nasycenia wynoszący 100% RH i rozpoczął się proces kondensacji pary wodnej. Punkt rosy jest bezpośrednio związany z rzeczywistą ilością wilgoci zawartej w medium. Dzięki temu parametr pozostaje czytelny dla personelu technicznego niezależnie od zmian temperatury procesu. W praktyce przemysłowej temperatura punktu rosy jest standardowym parametrem określającym jakość:
• sprężonego powietrza,
• azotu technicznego,
• wodoru,
• gazów procesowych,
• gazów farmaceutycznych,
• gazów specjalnych wykorzystywanych w laboratoriach.
Specyfikacje jakościowe dostawców gazów technicznych bardzo często definiują dopuszczalną zawartość wilgoci właśnie za pomocą temperatury punktu rosy, a nie wilgotności względnej.

Wilgotność względna a punkt rosy – najważniejsze różnice
Z punktu widzenia automatyki procesowej temperatura punktu rosy dostarcza znacznie bardziej użytecznej informacji o rzeczywistej suchości medium niż sama wilgotność względna.

Jakie wymagania stawia przemysł wobec pomiaru punktu rosy?
Standardowe instalacje sprężonego powietrza
Zaawansowane instalacje przemysłowe
Przemysł farmaceutyczny
Laboratoria wzorcujące

Jakie technologie stosuje się do pomiaru punktu rosy?
Na rynku funkcjonują trzy podstawowe grupy technologii.
Czujniki schłodzonego lustra
Metoda wykorzystuje bezpośrednią obserwację momentu pojawienia się kondensatu na chłodzonym zwierciadle.
Zalety:
Ograniczenia:
Sensory z tlenku metalu
Pomiar realizowany jest poprzez analizę zmian właściwości elektrycznych warstwy absorbującej cząsteczki wody.
Zalety:
Ograniczenia:
Przetworniki z czujnikami pojemnościowymi
Technologia pojemnościowa jest obecnie najczęściej wybierana w przemyśle.
Najważniejsze korzyści:
Z naszych doświadczeń wynika, że właśnie technologia pojemnościowa najczęściej stanowi optymalny wybór dla systemów sprężonego powietrza i większości instalacji procesowych.

Przykład aplikacyjny: punkt rosy sprężonego powietrza
W instalacji sprężonego powietrza utrzymywanie poziomu około -40°C Td pozwala ograniczyć ryzyko występowania kondensatu w rurociągach podczas spadków temperatury oraz rozprężania medium. Jeżeli rzeczywista wartość wzrośnie przykładowo do -20°C Td, ilość wilgoci w gazie będzie wielokrotnie większa. W takich warunkach wzrasta ryzyko korozji przewodów, uszkodzenia armatury pneumatycznej, awarii siłowników, pogorszenia jakości produktu końcowego czy nieplanowanych przestojów produkcyjnych. Dlatego nowoczesne systemy uzdatniania sprężonego powietrza coraz częściej wykorzystują przetworniki punktu rosy zamiast klasycznych czujników wilgotności względnej.

Podsumowując, dobór przetwornika punktu rosy do instalacji sprężonego powietrza lub gazów technicznych powinien być poprzedzony dokładną analizą. W przypadku trudnych aplikacji warto skonsultować wymagania procesowe z naszym inżynierem, by dobrać technologię pomiarową dopasowaną do odpowiedniej temperatury punktu rosy, warunków pracy oraz wymaganej niepewności pomiaru.











